{"id":14,"date":"2021-03-08T12:56:13","date_gmt":"2021-03-08T11:56:13","guid":{"rendered":"https:\/\/mwb.com.pl\/wdrodze\/?page_id=14"},"modified":"2024-05-16T09:18:27","modified_gmt":"2024-05-16T07:18:27","slug":"wspomnienia","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/mwb.com.pl\/wdrodze\/wspomnienia\/","title":{"rendered":"Wspomnienia"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Genera\u0142 W\u0142adys\u0142aw Anders
Dow\u00f3dca Polskich Si\u0142 Zbrojnych w ZSRR oraz 2. Korpusu Polskiego<\/p>

\u201eKiedy przyst\u0105pi\u0142em do tworzenia armii, ze wszystkich stron Zwi\u0105zku Sowieckiego \u015bci\u0105ga\u0107 zacz\u0119li byli wi\u0119\u017aniowie i zes\u0142a\u0144cy do miejsca postoju pierwszych jednostek. Mieli nieraz do przebycia tysi\u0105ce kilometr\u00f3w i do pokonania wiele trudno\u015bci ze strony w\u0142adz, kt\u00f3re bynajmniej nie wykonywa\u0142y lojalnie postanowie\u0144 uk\u0142adu. Dop\u00f3ki znajdowali\u015bmy si\u0119 w granicach ZSSR, codziennie do oddzia\u0142\u00f3w naszych docierali n\u0119dzarze, os\u0142oni\u0119ci \u0142achmanami, goni\u0105c resztkami si\u0142 i zdrowia. Mieli za sob\u0105 dwa lata poni\u017cania i niewoli, przymusowej pracy ponad si\u0142y, widok \u015bmierci swoich najbli\u017cszych, znajduj\u0105c si\u0119 tysi\u0105ce kilometr\u00f3w od dom\u00f3w i kraju rodzinnego, w atmosferze terroru moralnego, kt\u00f3ry odmawia\u0142 im prawa do w\u0142asnej narodowo\u015bci, religii, cywilizacji. Ludzie ci mieli wra\u017cenie, \u017ce wydostali si\u0119 z piek\u0142a, o kt\u00f3rego istnieniu na ziemi, wychowani w kraju cywilizowanym, nie mieli przedtem wyobra\u017cenia. I to jeszcze nie by\u0142 koniec ofiar (\u2026)\u201d.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

W. Anders, Bez ostatniego rozdzia\u0142u. Wspomnienia z lat 1939-1946<\/em>, Warszawa 2008, s. 103.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Ochotnicy Polskich Si\u0142 Zbrojnych w ZSRR po otrzymaniu brytyjskich p\u0142aszczy, ZSRR, 1942 rok. Fotografia ze zbior\u00f3w Muzeum Wojska w Bia\u0142ymstoku, nr inw. MWB\/D\/5112.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Jan \u0141opusza\u0144ski
\u017bo\u0142nierz 7. Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Lubelskich<\/p>

\u201e(\u2026) Poci\u0105g stan\u0105\u0142. Nie mog\u0142em si\u0119 doczeka\u0107, \u017ceby wydosta\u0107 si\u0119 na zewn\u0105trz. P\u0142acz\u0105c z rado\u015bci, rzuci\u0142em si\u0119 przez okno i wyl\u0105dowa\u0142em z hukiem na piaszczystej ziemi. Zacz\u0105\u0142em biec. W\u00f3wczas zobaczy\u0142em innych m\u0119\u017cczyzn wyskakuj\u0105cych z poci\u0105gu. Niekt\u00f3rzy byli bez but\u00f3w, ze szmatami na stopach, ubrani w \u0142achmany. Na\u00a0g\u0142owach mieli papachy, kt\u00f3re prezentowa\u0142y si\u0119 do\u015b\u0107 absurdalnie w pal\u0105cym s\u0142o\u0144cu. Tak wygl\u0105dali \u017co\u0142nierze II Korpusu zg\u0142aszaj\u0105cy si\u0119 do s\u0142u\u017cby (\u2026).<\/p>

Poszed\u0142em wraz z moimi nowymi towarzyszami do chaty nieopodal stacji. W kolejce ustawi\u0142o si\u0119 ju\u017c kilku m\u0119\u017cczyzn tak wychudzonych i s\u0142abych, \u017ce niekt\u00f3rzy z\u00a0nich nie mogli sta\u0107 o w\u0142asnych si\u0142ach. Kilku bardzo chorych le\u017ca\u0142o na ziemi. Przybyli\u015bmy do Kermine z ka\u017cdego mo\u017cliwego zak\u0105tka Zwi\u0105zku Sowieckiego \u2013 z\u00a0Ko\u0142ymy, Archangielska, Workuty, \u015brodkowej Syberii, Kazachstanu. Widzia\u0142em rodak\u00f3w, kt\u00f3rzy umarli z wyczerpania tu\u017c przed badaniami lekarskimi (\u2026)\u201d.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

J. \u0141opusza\u0144ski, Przymierze z Andersem<\/em>, \u201eKarta\u201d 35, 2002, s. 32.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Ochotnicy Polskich Si\u0142 Zbrojnych w ZSRR, ZSRR, 1942 rok. Fotografia ze zbior\u00f3w Muzeum Wojska w Bia\u0142ymstoku, nr inw. MWB\/D\/5111.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Stanis\u0142aw Jurkiewicz
\u017bo\u0142nierz 3 Dywizji Strzelc\u00f3w Karpackich<\/p>

\u201eWiosn\u0105 1940 roku zosta\u0142em aresztowany w Grodnie i wywieziony do obozu na po\u0142udniu Uralu. Tam pracowa\u0142em przy wyr\u0119bie tajgi. Zosta\u0142em zwolniony, kiedy zacz\u0119\u0142a si\u0119 tworzy\u0107 polska armia. Mia\u0142em dwadzie\u015bcia lat, a czu\u0142em si\u0119 jak starzec. Jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 znajomych pojecha\u0142em poci\u0105giem do Kujbyszewa. (\u2026)<\/p>

Na dworcu mn\u00f3stwo ludzi. Wszyscy g\u0142odni, biedni, ka\u017cdy tylko tak jak stoi. Ale najgorsze by\u0142o to, \u017ce nikt na nas nie czeka\u0142. Musieli\u015bmy sobie zacz\u0105\u0107 radzi\u0107 sami. Wychodzili\u015bmy kilka kilometr\u00f3w poza miasto, zbierali\u015bmy do jedzenia co tam ros\u0142o na polach i szybko wracali\u015bmy, bo mo\u017ce co\u015b powiedz\u0105. Po kilku dniach takiego koczowania mia\u0142em do\u015b\u0107 wszystkiego (\u2026). Nagle zobaczy\u0142em polskiego oficera. W pierwszej chwili pomy\u015bla\u0142em nawet, \u017ce mam halucynacje, ale nie\u2026 Obok niego kr\u0119ci si\u0119 kapral, kt\u00f3ry chwyta mnie za r\u0119k\u0119 i g\u0142upio pyta: – Jeste\u015b g\u0142odny? Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce to przedstawiciel polskiej misji. Zebrali kilkunastu czy kilkudziesi\u0119ciu takich jak ja, zabrali do jakiego\u015b budynku, posadzili przy stole i wtedy dosta\u0142em najlepszy posi\u0142ek w swoim \u017cyciu \u2013 makaron z pomidorami (\u2026)\u201d.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Relacja S. Jurkiewicza zarejestrowana przez pracownik\u00f3w Muzeum Wojska w Bia\u0142ymstoku i udost\u0119pniona na ekspozycji sta\u0142ej pt. \u201ePrzeciw dw\u00f3m wrogom\u201d.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

\u017bo\u0142nierze Polskich Si\u0142 Zbrojnych w ZSRR w trakcie wydawania posi\u0142ku, ZSRR, 1942 rok. Fotografia ze zbior\u00f3w Muzeum Wojska w Bia\u0142ymstoku, nr inw. MWB\/D\/5074.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Katarzyna Rutkowska
Dyspozytorka 316. Kompanii Transportowej<\/p>

\u201eW Margielanie by\u0142 r\u00f3wnie\u017c pob\u00f3r do Pomocniczej S\u0142u\u017cby Kobiet (PSK). Trzeba by\u0142o stan\u0105\u0107 przed poborow\u0105 komisj\u0105 lekarsk\u0105 i obie z matk\u0105 zaryzykowa\u0142y\u015bmy. Szcz\u0119\u015bliwym zbiegiem okoliczno\u015bci g\u0142\u00f3wnym lekarzem komisji poborowej by\u0142 nasz przyjaciel sprzed wojny, kt\u00f3ry by\u0142 w jednym \u0142agrze z moim ojcem, ale po amnestii straci\u0142 jego \u015blad. Mojej matce odj\u0105\u0142 troch\u0119 lat i obie zosta\u0142y\u015bmy \u017co\u0142nierzami Armii gen. Andersa. By\u0142a to pami\u0119tna data 11 kwietnia 1942 roku. Jeszcze tego samego dnia otrzyma\u0142y\u015bmy mundury i wyposa\u017cenie wojskowe. Sorty mundurowe by\u0142y brytyjskie, ale m\u0119skie. Przy umowie Sikorskiego ze Stalinem nie by\u0142o mowy o kobietach w wojsku (\u2026).<\/p>

Na pierwszym apelu wygl\u0105da\u0142y\u015bmy okropnie. Buty za du\u017ce i bez sznurowade\u0142, spodnie si\u0119ga\u0142y do szyi, fura\u017cerki spada\u0142y nam na nos, battle-dressy by\u0142y za du\u017ce, ale by\u0142y\u015bmy pe\u0142ne szcz\u0119\u015bcia. Potrafi\u0142y\u015bmy szczerze \u015bmia\u0107 si\u0119 ze swego wygl\u0105du i by\u0142y\u015bmy bardzo dumne, \u017ce jeste\u015bmy \u017co\u0142nierzami i na fura\u017cerkach mamy polskiego orze\u0142ka. Z czasem potem wszystko unormowa\u0142o si\u0119 i wygl\u0105d nasz si\u0119 zmieni\u0142\u201d.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

K. Rutkowska, Wspomnienia z 316 Kompanii Transportowej<\/em>, [w:] B. Sanejko-Kwa\u015bnicka, Zapomniane dziewcz\u0119ta<\/em>, Lublin 1995, s. 160-161.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Genera\u0142 W\u0142adys\u0142aw Sikorski przed szeregiem ochotniczek Pomocniczej S\u0142u\u017cby Kobiet, ok. 1942 roku. Fotografia ze zbior\u00f3w Muzeum Wojska w Bia\u0142ymstoku, nr inw. MWB\/D\/1515.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Genera\u0142 Zygmunt Bohusz-Szyszko
Szef Sztabu Polskich Si\u0142 Zbrojnych w ZSRR. Po ewakuacji wojsk polskich z ZSRR na Bliski Wsch\u00f3d dow\u00f3dca 5. Kresowej Dywizji Piechoty. 16 czerwca 1943 roku zast\u0119pca dow\u00f3dcy 2. Korpusu Polskiego<\/p>

\u201eWie\u015b\u0107 o ewakuacji gruchn\u0119\u0142a po ca\u0142ym wojsku, a w kr\u00f3tkim czasie poczt\u0105 pantoflow\u0105 i przez listy dosta\u0142a si\u0119 do wiadomo\u015bci cywilnej ludno\u015bci polskiej. Tak jak po og\u0142oszeniu amnestii w 1941 r., ludzi ogarn\u0105\u0142 sza\u0142 rado\u015bci. Nie chcieli pocz\u0105tkowo wierzy\u0107 w prawdziwo\u015b\u0107 tej informacji. Ludno\u015b\u0107 sowiecka r\u00f3wnie\u017c wyra\u017ca\u0142a pow\u0105tpiewanie, bo jak Sowiety Sowietami, nie by\u0142o jeszcze precedensu by kogo\u015b wypuszcza\u0107 za granic\u0119 (\u2026).<\/p>

Ewakuacja wkr\u00f3tce si\u0119 zacz\u0119\u0142a. Warunki transportowe by\u0142y dosy\u0107 zno\u015bne. Na punktach za\u0142adowczych nasze w\u0142adze wojskowe zaopatrywa\u0142y ka\u017cdy poci\u0105g w \u017cywno\u015b\u0107 i wod\u0119 oraz zapewnia\u0142y pomoc sanitarn\u0105 i ochron\u0119. W porcie Krasnowodzkim zosta\u0142a przez nas zorganizowana baza i szpital dla ci\u0119\u017cej chorych (\u2026). Podziwu godny by\u0142 wysi\u0142ek , uczyniony przez brytyjskie w\u0142adze na terenie Persji. Pahlevi, ma\u0142y, trzeciorz\u0119dny port ira\u0144ski nie mia\u0142 odpowiednich urz\u0105dze\u0144 do szybkiego wy\u0142adunku. Miasteczko przy niem nie posiada\u0142o gmach\u00f3w do pomieszczenia kilkudziesi\u0119ciu tysi\u0119cy ludzi i nie mog\u0142o ich wykarmi\u0107. Wszystko to trzeba by\u0142o przewie\u017a\u0107 z Teheranu trudn\u0105 ko\u0142ow\u0105 drog\u0105. Anglicy jednak uporali si\u0119 z tym wszystkim, przygotowali obozy przej\u015bciowe dla przybywaj\u0105cych ludzi, zdo\u0142ali ich nakarmi\u0107 i przetransportowa\u0107 do oboz\u00f3w sta\u0142ych (\u2026). Trzeba wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119, \u017ce do Pahlewi przybywa\u0142o co dzie\u0144 po 5 000 ludzi\u201d.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Z. Bohusz-Szyszko, Czerwony Sfinks<\/em>, Londyn 1993, s. 242-244.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

\u017bo\u0142nierze 3. Dywizji Strzelc\u00f3w Karpackich przed namiotem, Irak, ok. 1943 roku. Fotografia ze zbior\u00f3w Muzeum Wojska w\u00a0Bia\u0142ymstoku, nr inw. MWB\/D\/1851.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Tadeusz Mieczys\u0142aw Czerkawski
\u017bo\u0142nierz 3. Dywizji Strzelc\u00f3w Karpackich<\/p>

\u201eW lipcu dni stawa\u0142y si\u0119 coraz bardziej upalne, wr\u0119cz nie do wytrzymania. Ludzie byli bliscy za\u0142amania, panowa\u0142a og\u00f3lna nerwowo\u015b\u0107 (\u2026). Ka\u017cde nieopatrznie wypowiedziane s\u0142owo powodowa\u0142o wybuch. Dodatkowym elementem deprymuj\u0105cym by\u0142a pustynia. Jak okiem si\u0119gn\u0105\u0107, zbita na kamie\u0144 gleba, bez punktu zaczepienia dla oczu. Czasem jad\u0105c na \u0107wiczenia, ulegali\u015bmy z\u0142udzeniom optycznym \u2013 fatamorganie; jawi\u0142y nam si\u0119 oazy i zabudowania (\u2026). Jedyn\u0105 ulg\u0119 przynosi\u0142a nam k\u0105piel w m\u0119tnej wodzie rzeki Ma\u0142y Zab, dok\u0105d je\u017adzili\u015bmy cz\u0119sto po godzinie 16 (\u2026). Upa\u0142 dochodzi\u0142 do 70 stopni Celcjusza w cieniu. Ju\u017c nie mo\u017cna \u017cy\u0107. Nawet woda, kt\u00f3rej wypijali\u015bmy niesamowite ilo\u015bci, by\u0142a ciep\u0142a.<\/p>

M\u00f3wi\u0142o si\u0119 coraz g\u0142o\u015bniej, \u017ce wyjedziemy z Iraku na front. Pierwsz\u0105 tak\u0105 wiadomo\u015b\u0107 nada\u0142o radio niemieckie: – Genera\u0142 Anders ze swymi malarycznymi dywizjami jedzie na front w\u0142oski! Rzeczywi\u015bcie, wielu \u017co\u0142nierzy, \u0142\u0105cznie z dow\u00f3dc\u0105 korpusu, nabawi\u0142o si\u0119 w Iraku malarii. O wyje\u017adzie \u015bwiadczy\u0142y r\u00f3wnie\u017c pewne fakty np. udzielanie \u017co\u0142nierzom urlop\u00f3w, by po\u017cegnali rodziny w Teheranie\u201d.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

T.M. Czerkawski, By\u0142em \u017co\u0142nierzem genera\u0142a Andersa<\/em>, Warszawa 1991, s.186-188.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

\u017bo\u0142nierze 3. Dywizji Strzelc\u00f3w Karpackich przed namiotem w Quizil Ribat, Irak, lata 1942-1943. Fotografia ze zbior\u00f3w Muzeum Wojska w\u00a0Bia\u0142ymstoku, nr inw. MWB\/D\/4024.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

J\u00f3zef Czapski
Szef przysztabowego Wydzia\u0142u Propagandy i Informacji, odpowiedzialnego za sprawy kulturalno-o\u015bwiatowe w \u201earmii Andersa\u201d<\/p>

\u201ePo zimach sowieckich, gdzie ten \u017co\u0142nierz, wyczerpany, znosi\u0107 musia\u0142 mrozy nieraz ponad 40 stopni, uczy si\u0119 u\u017cytku nowej dla niego broni w morderczym s\u0142o\u0144cu Iraku, na czo\u0142gach, kt\u00f3rych dotkn\u0105\u0107 go\u0142\u0105 r\u0119k\u0105 nie mo\u017cna bez ci\u0119\u017ckich oparze\u0144. Dla tego \u017co\u0142nierza, przewa\u017cnie z Kres\u00f3w Wschodnich, z kraju p\u00f3l, wilgotnych \u0142\u0105k i g\u0119stych las\u00f3w, adaptacja do klimatu, do \u017cycia na pustyni, rudej i wysch\u0142ej, bez cienia trawy, nie by\u0142a \u0142atwa. Miewali\u015bmy po kilka wypadk\u00f3w ci\u0119\u017ckich udar\u00f3w s\u0142onecznych dziennie, trafia\u0142y si\u0119 nieraz nag\u0142e zaburzenia umys\u0142owe. Jeden z \u017co\u0142nierzy na warcie, w upalne po\u0142udnie, strzela\u0107 zacz\u0105\u0142 do s\u0142o\u0144ca.
\u017bo\u0142nierze obozu uk\u0142adali na wysch\u0142ej ziemi \u201eklomby\u201d. By\u0142y to zwykle herby ich miast rodzinnych, Lwowa i Wilna, z kamieni u\u0142o\u017cone. To wojsko jest po zaledwie roku intensywnego szkolenia jednostk\u0105 nowoczesn\u0105, zmotoryzowan\u0105, gotow\u0105 do walki. Ju\u017c w styczniu 1944 wchodzi w akcje na froncie w\u0142oskim.<\/p>

Te lasy namiot\u00f3w w Khanakinie, Mosulu, Kirkuku, a potem w Palestynie, Egipcie, we W\u0142oszech \u2013 czy to by\u0142o wojsko w klasycznym, normalnym znaczeniu tego s\u0142owa? To by\u0142 nar\u00f3d do Ziemi Obiecanej, do Polski.\u201d<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

J. Czapski, Na nieludzkiej ziemi<\/em>, Warszawa 1990, s. 350.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

\u017bo\u0142nierze 3. Dywizji Strzelc\u00f3w Karpackich w zaimprowizowanym fotograficznym atelier, Irak, ok. 1943 roku, nr inw. MWB\/D\/4022<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Czes\u0142aw Lewito
\u017bo\u0142nierz 3. Dywizji Strzelc\u00f3w Karpackich<\/p>

\u201eKochany nasz Synie, jeste\u015bmy okropnie niespokojni nie maj\u0105c od Ciebie ju\u017c list\u00f3w drugi rok. My \u017cyjemy po staremu, mieszkamy wci\u0105\u017c w Tastach [Kazachstan] i w tym samym domu. Jeste\u015bmy zdrowi, tylko staro\u015b\u0107 daje nam si\u0119 odczuwa\u0107 na ka\u017cdym kroku. Ja w tym roku nie chorowa\u0142em, za to w zesz\u0142ym o tej porze le\u017ca\u0142em chory sze\u015b\u0107 tygodni, jak ju\u017c o tem pisali\u015bmy Tobie. Mamusia jak zawsze skar\u017cy si\u0119 na rozmaite niedomagania, nic dziwnego \u2013 ma du\u017co biedy i du\u017co musi my\u015ble\u0107, \u017ceby nas nakarmi\u0107. Marysia pracuje, dostaje niedu\u017cy pajok [racja \u017cywno\u015bciowa] i na nas tak samo. Otrzymali\u015bmy z Palestyny dwie paczki, prawie jednakowe, zawieraj\u0105ce myd\u0142o, nici, ig\u0142y i r\u0119czniczek, a w drugiej szaliczek. 350 gram ka\u017cda. My\u015blimy, \u017ce to od Ciebie, za kt\u00f3re serdecznie dzi\u0119kujemy (\u2026) Posadzili\u015bmy kartofle, prawie sze\u015b\u0107 pud\u00f3w [pud \u2013 dawna rosyjska jednostka wagowa, 1 pud=16,38 kg] i rozmaitej ogrodowizny \u2013 je\u015bli b\u0119dzie urodzaj, jako\u015b prze\u017cyjemy. Zmian w Tastach za ten czas wielkich nie zasz\u0142o, tylko Rysiek powo\u0142any zosta\u0142 do polskiej armii. Mordusiewicze r\u00f3wnie\u017c dostali tak\u0105 sam\u0105 paczk\u0119. Ca\u0142ujemy serdecznie, kochamy \u2013 Rodzice i Marysia. Pozdrowienia od wszystkich\u201d.
List od ojca Czes\u0142awa Lewity.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Rodzice i siostra m\u0119\u017cczyzny pozostali na zes\u0142aniu w Kazachstanie do roku 1946
R\u0119kopis w zbiorach Muzeum Wojska w Bia\u0142ymstoku, nr inw. MWB\/D\/2153<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

\u017bo\u0142nierze Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Karpackich przed wyjazdem do Iraku, Egipt, 1942 rok. Fotografia ze zbior\u00f3w Muzeum Wojska w Bia\u0142ymstoku, nr inw. MWB\/D\/4565.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

J\u00f3zef Kowalczuk
\u017bo\u0142nierz 3. Dywizji Strzelc\u00f3w Karpackich<\/p>

\u201ePo pobycie w Iraku wyjechali\u015bmy do Palestyny. W Palestynie \u2013 zapoznanie z broni\u0105 maszynow\u0105 nieprzyjaciela oraz minami. Tam\u017ce stali\u015bmy najpierw w Barbarze, p\u00f3\u017aniej w [s\u0142owo nieczytelne]. Na ca\u0142ym \u015arodkowym Wschodzie trzeba by\u0142o toczy\u0107 walk\u0119 z malari\u0105 i wszelkim robactwem pustyni. By\u0142y tam w\u0119\u017ce, \u017cmije, skorpiony i tarantule, jadowite paj\u0105ki. Przed tym wszystkim chroni\u0142y nas zawieszone nad \u0142\u00f3\u017ckami moskitiery. Przez tak\u0105 siatk\u0119 nawet komar widliszek nie wpad\u0142 do \u015bpi\u0105cego \u017co\u0142nierza. Pr\u00f3cz tego dawano nam antymalaryczne pastylki oraz wsz\u0119dzie rozlepiono odezwy ostrzegawcze: Malaria wr\u00f3g, \u015bcina z n\u00f3g. Podobne ostrze\u017cenia dotyczy\u0142y jeszcze szpieg\u00f3w (Uwaga, szpieg pods\u0142uchuje!), wywiad niemiecki, i to nie na ma\u0142\u0105 skal\u0119, mia\u0142 tam swoje siatki z kt\u00f3rymi kontrwywiad angielski musia\u0142 walczy\u0107 (\u2026).<\/p>

W Ziemi \u015awi\u0119tej dni up\u0142ywa\u0142y nam szybko, bo wojsko mia\u0142o urozmaicenia. Odkrywali\u015bmy kompaniami wszystkie miejsca \u015bwi\u0119te: Jeruzalem, Betlejem, Nazaret, ca\u0142\u0105 Jordani\u0119 w\u0142\u0105cznie z Morzem Martwym le\u017c\u0105cym przy granicy egipskiej. Na takie wyprawy je\u017adzili\u015bmy samochodami, a z nami ksi\u0105dz kapelan Joniec (w stopniu kapitana), kt\u00f3ry nam wszystko t\u0142umaczy\u0142 wed\u0142ug ksi\u0105g Starego Testamentu\u201d.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Wspomnienia J\u00f3zefa Kowalczuka. R\u0119kopis w zbiorach Muzeum Wojska w Bia\u0142ymstoku, nr inw. MWB\/D\/1310<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

\u017bo\u0142nierze 5. Kresowej Dywizji Piechoty, Palestyna, 1943 rok. Fotografia ze zbior\u00f3w Muzeum Wojska w Bia\u0142ymstoku, nr inw. MWB\/D\/4540.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Bogus\u0142aw Aleksander Topolski
\u017bo\u0142nierz 3. Dywizji Strzelc\u00f3w Karpackich<\/p>

\u201ePalestyna mia\u0142a wszystko, o czym \u017co\u0142nierz na pustyni m\u00f3g\u0142 marzy\u0107: nowoczesne miasta, asfaltowe szosy, gaje pomara\u0144czowe i mn\u00f3stwo wody pitnej. \u0141a\u017ani i natrysk\u00f3w ka\u017cdy ob\u00f3z wojskowy mia\u0142 w br\u00f3d. \u017bydowska spo\u0142eczno\u015b\u0107 by\u0142a do Polak\u00f3w przychylnie nastawiona. Mo\u017cna by\u0142o odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce wszyscy wok\u00f3\u0142 m\u00f3wi\u0105 po polsku: -Tam czujesz si\u0119 jak w domu \u2013 m\u00f3wili kompani \u2013 zw\u0142aszcza w \u017cydowskiej restauracji (\u2026).<\/p>

Z przejazdu przez Palestyn\u0119 zapami\u0119ta\u0142em przede wszystkim zielone drzewa i gaje pomara\u0144czowe. By\u0142o wiele kr\u0119tych asfaltowych dr\u00f3g, wiele znak\u00f3w drogowych i ludzi. Jednak mijali\u015bmy miasteczko za miasteczkiem, kieruj\u0105c si\u0119 prosto do obozu, kt\u00f3ry znajdowa\u0142 si\u0119 w pobli\u017cu dzisiejszej granicy Strefy Gazy. Nosi\u0142 nazw\u0119 Camp Kilo 89 \u2013 od odleg\u0142o\u015bci, jaka dzieli\u0142a go od Tel Awiwu na p\u00f3\u0142nocy. W obozie czeka\u0142y na nas chaty z desek, z prawdziwymi \u0142azienkami i sto\u0142\u00f3wkami \u2013 wielki luksus po namiotach na irackim pustkowiu i czterodniowej je\u017adzie przez pustyni\u0119 (\u2026).<\/p>

Jak wielu innych, kt\u00f3rzy cudem prze\u017cyli sowieckie wi\u0119zienia i g\u0142\u00f3d, jeszcze w Rosji z\u0142o\u017cy\u0142em \u015blubowanie, \u017ce je\u015bli B\u00f3g mnie ocali, odb\u0119d\u0119 pielgrzymk\u0119 do Jerozolimy (\u2026). Nigdy nie s\u0105dzi\u0142em, \u017ce tak \u0142atwo i szybko przyjdzie mi wype\u0142ni\u0107 zawarty z Bogiem pakt\u201d.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

A. Topolski, Bez dachu. Moje wojenne prze\u017cycia na Bliskim Wschodzie i we W\u0142oszech<\/em>, Pozna\u0144 2012, s. 123-124.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

\u017bo\u0142nierze Armii Polskiej na Wschodzie w trakcie urlopu, Palestyna, 1943 rok. Fotografia ze zbior\u00f3w Muzeum Wojska w Bia\u0142ymstoku, nr inw. MWB\/D\/3709.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Piotr Medyna
\u017bo\u0142nierzem Samodzielnej Brygady Strzelc\u00f3w Karpackich, a po jej rozformowaniu 3. Dywizji Strzelc\u00f3w Karpackich<\/p>

\u201eWkr\u00f3tce wyjechali\u015bmy do Palestyny (\u2026). Jad\u0105c nadmorsk\u0105 szos\u0105 na po\u0142udnie, przeje\u017cd\u017cali\u015bmy przez Tytr i Sydon, niegdy\u015b wielkie miasta fenickie, o\u015brodki handlu na Morzu \u015ar\u00f3dziemnym. Widzieli\u015bmy te\u017c port Akra, dawn\u0105 twierdz\u0119 otoczon\u0105 resztkami mur\u00f3w obronnych (\u2026). Wszystkie te s\u0142awne niegdy\u015b miejscowo\u015bci by\u0142y teraz n\u0119dznymi osiedlami, zamieszka\u0142ymi przez ubog\u0105 i nieliczn\u0105 liczb\u0119 arabsk\u0105 (\u2026).<\/p>

Zacz\u0119\u0142o si\u0119 szale\u0144stwo zwiedzania i odwiedzin. Ze wszystkich oboz\u00f3w, rozrzuconych obecnie na obszarze ca\u0142ej, niewielkiej zreszt\u0105, Palestyny, rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 pielgrzymki polskie do Jerozolimy, Tel-Awiwu i Hajfy, Jeziora Tyberiadzkiego i Morza Martwego (\u2026). Na przepustki wyje\u017cd\u017ca\u0142o si\u0119 w tylko w niedziel\u0119 i \u015bwi\u0119ta. W dni powszednie odbywa\u0142y si\u0119 \u0107wiczenia mi\u0119dzybrygadowe, mi\u0119dzydywizyjne i wreszcie ca\u0142ego korpusu. Trwa\u0142y one po kilka dni i ko\u0144czy\u0142y si\u0119 zawsze ich szczeg\u00f3\u0142owym om\u00f3wieniem. Anglicy byli wymagaj\u0105cy i uparcie \u017c\u0105dali od nas coraz wi\u0119kszego wysi\u0142ku fizycznego i umys\u0142owego. By\u0142a to dobra szko\u0142a, kt\u00f3ra p\u00f3\u017aniej bardzo nam si\u0119 przyda\u0142a na froncie we W\u0142oszech\u201d.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

P. Medyna, Do Polski przez ca\u0142y \u015bwiat. Wspomnienia z 2 Korpusu<\/em>, Warszawa 1970, s. 127-128.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

\u017bo\u0142nierze Wojska Polskiego na \u015arodkowym Wschodzie z mieszka\u0144cem Betlejem, Palestyna, 1942 rok. Fotografia ze zbior\u00f3w Muzeum Wojska w\u00a0Bia\u0142ymstoku, nr inw. MWB\/D\/2914.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Edward Herzbaum
\u017bo\u0142nierz 5. Kresowej Dywizji Piechoty<\/p>

\u201e(\u2026) To wieczne, g\u0142upie pytanie: po co to wszystko? Po co ta ca\u0142a wojna? Po co ja tu jestem? Na jak\u0105 choler\u0119 trac\u0119 tu, w wojsku, nerwy i zdrowie? I zaraz za tym pytanie: gdzie jest moje miejsce? To wszystko \u2013 to jaki\u015b wariacki, diabelski taniec, jaki\u015b w\u015bciek\u0142y ba\u0142agan; siedzimy w \u015brodku i nie mo\u017cemy go zrozumie\u0107 \u2013 tylko czekamy, kiedy nam si\u0119 wszystko na \u0142eb zwali. Do tego dochodz\u0105 te codzienne nieprzyjemno\u015bci wojska\u2026 To i jeszcze p\u0142uca, kt\u00f3re w tym klimacie gwa\u0142townie si\u0119 pogarszaj\u0105 i m\u0119cz\u0105, razem spowodowa\u0142y mocn\u0105 depresj\u0119 moraln\u0105, kt\u00f3r\u0105 J\u00f3zek Sztrum nazywa chandr\u0105. Na zewn\u0105trz to si\u0119 mo\u017ce ma\u0142o uwydatnia, ale powoli ro\u015bnie i wszystko przede mn\u0105 zakrywa \u2013 jakby bia\u0142a mg\u0142a (\u2026).<\/p>

Ju\u017c gotowym do odjazdu. Za par\u0119 minut ruszymy, znowu zostawimy za sob\u0105 kraj \u2013 wra\u017cenia i pustyni\u0119. Czerwona linia, kt\u00f3r\u0105 na mapie kre\u015bli nasz sztab, wyd\u0142u\u017ca si\u0119 coraz bardziej. Egipt \u2013 dziwaczny kraj piramid (\u2026) A stamt\u0105d? Na wszelki wypadek kupi\u0119 map\u0119 W\u0142och. Dzi\u015b sylwester i odjazd, dobrze si\u0119 sk\u0142ada \u2013 na Nowy Rok b\u0119dziemy w drodze. Tylko \u2013 dok\u0105d ta droga wiedzie?\u201d<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

E. Herzbaum, Z zakl\u0119tego ko\u0142a<\/em>, \u201eKarta\u201d 84, 2015, s. 62-83.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

\u017bo\u0142nierze Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Karpackich przed wyjazdem do Iraku, Egipt, 1942 rok. Fotografia ze zbior\u00f3w Muzeum Wojska w Bia\u0142ymstoku, nr inw. MWB\/D\/4564.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Stanis\u0142aw Chmielewski
Kapelan w 5. Kresowej Dywizji Piechoty
\u201ePowoli przygotowywali\u015bmy si\u0119 do wyjazdu na kontynent europejski (\u2026) Nasza dywizja w\u0142\u0105czona zosta\u0142a do jednostek bior\u0105cych udzia\u0142 w operacjach wojskowych w ramach 8. Armii Brytyjskiej na froncie w\u0142oskim. 15 lutego [1944 roku] zako\u0144czono \u0142adowanie ci\u0119\u017ckiego sprz\u0119tu wojennego i naszych baga\u017cy na statki angielskie w Port Saidzie. Odby\u0142o si\u0119 to do\u015b\u0107 sprawnie (\u2026).<\/p>

Podr\u00f3\u017c przez Morze \u015ar\u00f3dziemne by\u0142a bardzo niebezpieczna, gdy\u017c nasze statki mog\u0142y zosta\u0107 w ka\u017cdej chwili zaatakowane przez lotnictwo nieprzyjacielskie oraz niemieckie \u0142odzie podwodne. Dlatego wszystkich obowi\u0105zywa\u0142o sta\u0142e pogotowie, a wi\u0119c nie wolno by\u0142o rozbiera\u0107 si\u0119 do spania ani k\u0142a\u015b\u0107 do snu. Kilka razy w ci\u0105gu dnia urz\u0105dzano pr\u00f3bne zbi\u00f3rki poszczeg\u00f3lnych grup na wypadek ewentualnego alarmu na statku, a ponadto wszyscy musieli nosi\u0107 stale na sobie pas ratunkowy. Wielu ludzi chorowa\u0142o na skutek choroby morskiej i tylko oni byli zwolnieni z obowi\u0105zku zachowania przepis\u00f3w porz\u0105dkowych. P\u0142yn\u0119li\u015bmy prawie pi\u0119\u0107 dni (\u2026)\u201d.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

S. Chmielewski, Wspomnienia kapelana 1939-1948<\/em>, Suwa\u0142ki 1992, s. 99-100.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Inspekcja jednostek 2. Korpusu Polskiego przez dow\u00f3dc\u0119 brytyjskiej 8. Armii gen. Olivera Leese. Drugi z prawej strony stoi dow\u00f3dca 3. Dywizji Strzelc\u00f3w Karpackich genera\u0142 Boles\u0142aw Duch, W\u0142ochy, 1944 rok. Fotografia ze zbior\u00f3w Muzeum Wojska w Bia\u0142ymstoku, nr inw. MWB\/D\/5167<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Genera\u0142 Kazimierz Sosnkowski
Naczelny W\u00f3dz Polskich Si\u0142 Zbrojnych w latach 1943-1944<\/p>

\u201eGdy w marcu 1944 roku przyby\u0142em na inspekcj\u0119 do II Korpusu by\u0142em zaskoczony faktem dokonanym, a mianowicie samowolnym zobowi\u0105zaniem, zaci\u0105gni\u0119tym przez gen. Andersa wobec Dow\u00f3dcy VIII Armii brytyjskiej, gen. Leese. W my\u015bl tych zobowi\u0105za\u0144 Korpus polski w nowej (majowej) ofensywie mia\u0142 wykona\u0107 najci\u0119\u017csz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zadania, a mianowicie natarcie czo\u0142owe na umocniony masyw klasztoru Monte Cassino. By\u0142o rzecz\u0105 jasn\u0105, \u017ce uderzenie takie mocno skrwawi nasz Korpus, za\u015b po osobistym rozpoznaniu natarcia odcinku w terenie, powzi\u0105\u0142em prze\u015bwiadczenie, \u017ce straty nasze b\u0119d\u0105 stosunkowo olbrzymie. (\u2026)<\/p>

Oczywi\u015bcie zgromi\u0142em genera\u0142a Andersa w s\u0142owach ostrych i pe\u0142nych zrozumia\u0142ej goryczy. (\u2026.) W normalnych warunkach jedyn\u0105 w\u0142a\u015bciw\u0105 konsekwencj\u0105 samowoli gen. Andersa by\u0142oby odebranie mu dow\u00f3dztwa Korpusu. (\u2026) Gen. Andersa zna\u0142em i ceni\u0142em jako dobrego i sprawnego dow\u00f3dc\u0119 (\u2026): dzieli\u0142 on losy swoich podkomendnych w sowieckiej niewoli i cieszy\u0142 si\u0119 ich zaufaniem: zast\u0105pi\u0107 go na stanowisku w przededniu ci\u0119\u017ckich walk nie by\u0142o rzecz\u0105 \u0142atw\u0105 (\u2026) Postanowi\u0142em wi\u0119c poprzesta\u0107 na wytkni\u0119ciu genera\u0142owi Andersowi niew\u0142a\u015bciwo\u015bci jego post\u0119powania (\u2026)\u201d.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

S. Babi\u0144ski, Kazimierz Sosnkowski: my\u015bl \u2013 praca \u2013 walka. Przyczynki do monografii i oraz uzupe\u0142nienia do Materia\u0142\u00f3w historycznych Kazimierza Sosnkowskiego<\/em>, Londyn 1988, s. 448.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Inspekcja Naczelnego Wodza Polskich Si\u0142 Zbrojnych na froncie w\u0142oskim. Drugi z lewej strony genera\u0142 Kazimierz Sosnkowski, za nim stoi biskup polowy Wojska Polskiego J\u00f3zef Gawlina, W\u0142ochy, 1944 rok. Fotografia ze zbior\u00f3w Muzeum Wojska w Bia\u0142ymstoku, nr inw. MWB\/D\/4030<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Melchior Wa\u0144kowicz
Korespondent wojenny przy 2. Korpusie Polskim<\/p>

\u201eI ju\u017c na dole \u2013 raz jeszcze, dosy\u0107 \u015bmiesznie, przychwyci\u0142a nas wojna (\u2026). Gdy podje\u017cd\u017cali\u015bmy do miasteczka Cairo, stary sk\u0142ad poalianckiej amunicji dopala\u0142 si\u0119. Od czasu do czasu co\u015b w tym huk\u0142o na gruby kaliber, a stale sta\u0142 w powietrzu pyrkot drobnej amunicji. Kierowca spojrza\u0142 na mnie \u2013 droga sz\u0142a przy sk\u0142adzie. Kierowca powiedzia\u0142 co\u015b, co w ka\u017cdym razie nie by\u0142o westchnieniem do Boga i przekrzywi\u0142 \u201ekapelusz\u201d na ucho od strony sk\u0142adu. Przechyli\u0142em he\u0142m te\u017c (noszony zreszt\u0105 zwykle w r\u0119ku z wdzi\u0119kiem dziewcz\u0119cia id\u0105cego na jagody, bo cz\u0142owiek w he\u0142mie nagle czuje si\u0119, jakby wyros\u0142a mu ko\u0144ska g\u0142owa). Przelecieli\u015bmy. Z tamtej strony miasteczka wylaz\u0142 z bunkra \u017candarm reguluj\u0105cy ruch i pokiwa\u0142 g\u0142ow\u0105: – O ten \u2013 wskaza\u0142 na wywr\u00f3cony \u0142azik \u2013 mo\u017ce panowie my\u015bl\u0105, \u017ce go trafi\u0142o? Przewr\u00f3ci\u0142 si\u0119 z samego strachu. Lepiej tak na o\u015blep nie lata\u0107. Z tym ojcowskim napomnieniem ko\u0144czy\u0142em wojn\u0119 na linii Gustawa (\u2026)\u201d<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

M. Wa\u0144kowicz, Bitwa o Monte Cassino<\/em>, t. III, Rzym 1947, s. 345.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

\u017bo\u0142nierze 2. Korpusu Polskiego naprawiaj\u0105cy le\u017c\u0105cy na boku samoch\u00f3d terenowy Willys Jeep, w trakcie walk o Monte Cassino, W\u0142ochy, 1944. Fotografia ze zbior\u00f3w Muzeum Wojska w Bia\u0142ymstoku, nr inw. MWB\/D\/5178.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Stanis\u0142aw \u017burakowski
\u017bo\u0142nierz 5. Kresowej Dywizji Piechoty<\/p>

\u201eSiedzieli\u015bmy jaki\u015b czas patrz\u0105c co si\u0119 dzieje naoko\u0142o. S\u0142o\u0144ce jeszcze nie zasz\u0142o. By\u0142o cicho, bardzo, bardzo cicho, przyjemnie, ciep\u0142o i raptem w tej ciszy Jurek zacz\u0105\u0142 p\u0142aka\u0107. Szlocha\u0142 tak, \u017ce ramiona mu si\u0119 rusza\u0142y. Nie wiedzia\u0142em co mam zrobi\u0107. Doskona\u0142y \u017co\u0142nierz, przeszed\u0142 ju\u017c dwa odcinki na froncie, przeszed\u0142 wielk\u0105 bitw\u0119 [Monte Cassino] i teraz p\u0142acze jak dziecko. Nie wiem dlaczego przypomnia\u0142o mi si\u0119, \u017ce mam p\u00f3\u0142 puszki \u201ebeefu\u201d [wo\u0142owiny]. Wyj\u0105\u0142em i poda\u0142em Jurkowi, zacz\u0105\u0142 je\u015b\u0107 \u201eChurchillem\u201d [potoczna nazwa w\u015br\u00f3d \u017co\u0142nierzy scyzoryka] i wkr\u00f3tce przesta\u0142 p\u0142aka\u0107. Nie m\u00f3wili\u015bmy nic, jakby nic si\u0119 nie sta\u0142o (\u2026).<\/p>

Jurek Daczkowski z plutonu \u0142\u0105czno\u015bci obs\u0142ugiwa\u0142 du\u017c\u0105 radiostacj\u0119, kt\u00f3r\u0105 nosi\u0142o si\u0119 na plecach jak tornister (\u2026). W czasie bitwy \u017co\u0142nierze z \u0142\u0105czno\u015bci gin\u0119li cz\u0119\u015bciej. Nie s\u0142yszeli lec\u0105cych pocisk\u00f3w. My\u015bmy padali od razu, a oni dopiero gdy nas zobaczyli, bo mieli s\u0142uchawki na uszach (\u2026) Druty telefoniczne by\u0142y wiecznie rwane, musieli ci\u0105gle je naprawia\u0107, by\u0142a to ci\u0119\u017cka robota. Bitwa trwa\u0142a d\u0142ugo, drut\u00f3w nagromadzi\u0142o si\u0119 wiele. Snajperzy nieprzyjaciela zawsze czyhali na radiot\u00f3w\u201d.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

S. \u017burakowski, Ot bajki\u2026 nie bajki<\/em>, Londyn 1995, s. 50-51.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

\u017bo\u0142nierze 16. Lwowskiego Batalionu Strzelc\u00f3w 5. Kresowej Dywizji Piechoty na froncie w\u0142oskim, W\u0142ochy, 1944 rok. Fotografia ze zbior\u00f3w Muzeum Wojska w Bia\u0142ymstoku, nr inw. MWB\/D\/3611\/1<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Alfons Mrowiec
\u017bo\u0142nierz 3. Dywizji Strzelc\u00f3w Karpackich<\/p>

\u201eNiejednokrotnie trzeba by\u0142o si\u0142\u0105 zdobywa\u0107 przydzielone kwatery. Mieszka\u0144cy otwierali bramy dom\u00f3w pod przymusem, z wielk\u0105 niech\u0119ci\u0105, niekiedy ze z\u0142o\u015bci\u0105. Byli naszym przyjazdem przera\u017ceni. Dopiero p\u00f3\u017aniej ujawni\u0142y si\u0119 powody ich niech\u0119ci. Niemiecka propaganda osi\u0105gn\u0119\u0142a tu wielki sukces: Polacchi – to bandyci, rabusie, gwa\u0142ciciele, kanalie, ludzie spod najciemniejszej gwiazdy\u2026 Ludno\u015b\u0107 w\u0142oska uwierzy\u0142a w te \u0142garstwa (\u2026).<\/p>

Mieszka\u0144cy Montagano [miasto we W\u0142oszech] cierpieli na brak \u017cywno\u015bci, w niekt\u00f3rych domach n\u0119dza wyziera\u0142a z ka\u017cdego k\u0105ta. Natomiast nasze wojsko mia\u0142o jedzenia pod dostatkiem. W bramie dwupi\u0119trowej kamienicy zacz\u0119\u0142a urz\u0119dowa\u0107 kuchnia III szwadronu. Podobnie jak ona, tak i inne kuchnie szwadronowe n\u0119ci\u0142y zapachem groch\u00f3wki czy opiekanego mi\u0119sa. Miejscowa dzieciarnia, zawsze g\u0142odna, nie obawia\u0142a si\u0119 nas ani naszych ci\u0119\u017ckich woz\u00f3w pancernych \u2013 i gromadzi\u0142a si\u0119 przy kuchniach. Nie odchodzi\u0142a stamt\u0105d z pustymi r\u0119kami. Potem dzieci przychodzi\u0142y po zup\u0119 z puszkami i wiaderkami. Cukierek, kawa\u0142ek czekolady \u2013 to by\u0142a r\u00f3wnie\u017c swoista propaganda. Na kwaterach beef, boczek czy d\u017cem \u2013 stopniowo zmi\u0119kcza\u0142y nie tylko nieufne serca, ale te\u017c coraz ufniejsze \u017co\u0142\u0105dki (\u2026)\u201d.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

A. Mrowiec, Przez Monte Cassino do Polski<\/em>, Katowice 1959, s. 120.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

\u017bo\u0142nierze 3. Dywizji Strzelc\u00f3w Karpackich przed budynkiem dow\u00f3dztwa, W\u0142ochy, lata 1945-1946. Fotografia ze zbior\u00f3w Muzeum Wojska w Bia\u0142ymstoku, nr inw. MWB\/D\/4060\/1<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Jan Ciemno\u0142o\u0144ski
Lekarz wojskowy pracuj\u0105cy w Bazie 2. Korpusu Polskiego<\/p>

\u201e(\u2026) Droga do Rzymu up\u0142yn\u0119\u0142a nam niespodziewanie spokojnie, bez \u015bladu przewidywanych trudno\u015bci. Nikt nas nie zatrzymywa\u0142, nie kontrolowa\u0142, o dokumenty nie pyta\u0142. Mog\u0142a tamt\u0119dy przejecha\u0107 zmotoryzowana dywizja niemiecka \u2013 gdyby przebrana by\u0142a w alianckie mundury, nikt by nawet okiem nie mrugn\u0105\u0142, jeszcze by ich herbat\u0105 pocz\u0119stowa\u0142. Nawet po drodze mogliby si\u0119 w amunicj\u0119 zaopatrzy\u0107, bo co pewnie czas spotyka\u0142o si\u0119 na poboczach drogi przez nikogo nie pilnowane stosy wszelakiego rodzaju bomb lotniczych, min i pocisk\u00f3w artyleryjskich (\u2026).<\/p>

Byli\u015bmy jednymi z pierwszych polskich \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy zawitali do oswobodzonego od Niemc\u00f3w Wiecznego Miasta (\u2026). Sklepy powa\u017cnie pozamykane, w kawiarniach t\u0142oczno \u2013 wszystkie stoliki zaj\u0119te, muzea, galerie, malarstwo nieczynne. Do ogl\u0105dania pozostaje to, czego ukry\u0107 si\u0119 w piwnicach nie da\u0142o \u2013 przes\u0142awne ruiny i przewspania\u0142e budowle (\u2026) Na \u0142awie ogrodowej jacy\u015b ameryka\u0144scy \u017co\u0142nierze zabawiaj\u0105 si\u0119 w sklep. Roz\u0142o\u017cyli swoje przydzia\u0142y: \u017cyletki, myd\u0142a, papierosy, skarpetki. Skarby, skarby po\u017cerane g\u0142odnymi oczyma t\u0142umu rozkrzyczanego, gwa\u0142townie gestykuluj\u0105cych W\u0142och\u00f3w, energicznie uspokajanych przez pilnuj\u0105cego businessu jankesa (\u2026)\u201d.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

J. Ciemno\u0142o\u0144ski, W 2 Korpusie to by\u0142o czyli co\u015b w rodzaju reporta\u017cu<\/em>, Krak\u00f3w-Wroc\u0142aw 1983, s. 267-273.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

\u017bo\u0142nierze 5. Kresowej Dywizji Piechoty z \u017co\u0142nierzem ameryka\u0144skim, na rynku miasta we W\u0142oszech, W\u0142ochy, lata 1945-1946. Fotografia ze zbior\u00f3w Muzeum Wojska w Bia\u0142ymstoku, nr inw. MWB\/D\/1587.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

J\u00f3zef Ko\u0142tan
\u017bo\u0142nierz 5. Kresowej Dywizji Piechoty<\/p>

\u201eZ Ceseny, latem 1946 roku, przemie\u015bcili\u015bmy si\u0119 do Neapolu i st\u0105d okr\u0119tami pop\u0142yn\u0119li\u015bmy do Anglii, gdzie mieli\u015bmy by\u0107 zdemobilizowani (\u2026). Po dw\u00f3ch miesi\u0105cach pobytu w Anglii, zapisa\u0142em si\u0119 na wyjazd do Polski. Dow\u00f3dca szwadronu, kt\u00f3ry lubi\u0142 mnie, powiedzia\u0142 do mnie: \u201eJ\u00f3zef, jed\u017a, ale za Bug po rodzin\u0119 nie jed\u017a. Jak pojedziesz tam, to ci\u0119 zn\u00f3w na Sybir wywioz\u0105. Raz uda\u0142o si\u0119 was uratowa\u0107, ale drugi raz to lepiej nie ryzykowa\u0107\u201d (\u2026). No, ale jak\u017ce mia\u0142em nie wraca\u0107 do Polski. Zostawi\u0142em tam przecie\u017c \u017con\u0119 i syna (\u2026).<\/p>

Pojecha\u0142em z kolegami do konsula polskiego w Londynie. Przyj\u0119to nas grzecznie i zapisano na wyjazd do Polski. Po dw\u00f3ch tygodniach wyjechali\u015bmy do obozu przej\u015bciowego w Glasgow w Szkocji. Przed powrotem otrzymali\u015bmy od Anglik\u00f3w odpraw\u0119 demobilizacyjn\u0105: 25 funt\u00f3w w got\u00f3wce i 30 czekiem do wymiany w Polsce. Ka\u017cdy dosta\u0142 te\u017c cywilny garnitur, koszul\u0119, krawat, kapelusz, no i zabra\u0142 swoje wojskowe ubranie i p\u0142aszcz. Do tego dostali\u015bmy po dwie pary but\u00f3w i trzy pary nowych skarpetek.
19 listopada 1946 roku p\u0142yniemy okr\u0119tem do Polski (\u2026)\u201d.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

J. Ko\u0142tan, Z tajgi archangielskiejdo tajgi irkuckiej przez Monte Cassino, [w: ]Monte Cassino. Ankona. Bolonia 1944-2004. \u017bo\u0142nierze 2 Korpusu Wojska Polskiego we W\u0142oszech<\/em>, red. W. \u017bdanowicz, Katowice-Warszawa 2004, s. 351-352.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

\u017bo\u0142nierze Polskich Si\u0142 Zbrojnych na Zachodzie na ulicy miasta w Wielkiej Brytanii, ok. 1946 roku. Fotografia ze zbior\u00f3w Muzeum Wojska w Bia\u0142ymstoku, nr inw. MWB\/D\/5043.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t

\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Genera\u0142 W\u0142adys\u0142aw AndersDow\u00f3dca Polskich Si\u0142 Zbrojnych w ZSRR oraz 2. Korpusu Polskiego \u201eKiedy przyst\u0105pi\u0142em do tworzenia armii, ze wszystkich stron Zwi\u0105zku Sowieckiego \u015bci\u0105ga\u0107 zacz\u0119li byli wi\u0119\u017aniowie i zes\u0142a\u0144cy do miejsca postoju pierwszych jednostek. Mieli nieraz do przebycia tysi\u0105ce kilometr\u00f3w i do pokonania wiele trudno\u015bci ze strony w\u0142adz, kt\u00f3re bynajmniej nie wykonywa\u0142y lojalnie postanowie\u0144 uk\u0142adu. Dop\u00f3ki […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"page-templates\/page_fullwidth.php","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-14","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mwb.com.pl\/wdrodze\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/14","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mwb.com.pl\/wdrodze\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/mwb.com.pl\/wdrodze\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mwb.com.pl\/wdrodze\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mwb.com.pl\/wdrodze\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14"}],"version-history":[{"count":540,"href":"https:\/\/mwb.com.pl\/wdrodze\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/14\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1979,"href":"https:\/\/mwb.com.pl\/wdrodze\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/14\/revisions\/1979"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mwb.com.pl\/wdrodze\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}